Zygmunt Michał Cšadek


 

Ps. Zygmunt Mariański.
Urodził się 20 lipca 1895 r. w Ustrzykach Dolnych.
Zmarł 1 sierpnia 1979 r. we Wrocławiu.
Dyplomowany pułkownik piechoty Wojska Polskiego, uczestnik wojen w latach 1914–20 i 1939–45.

Jego przodkowie pochodzili z Węgier. Cšadek prawie całe swoje życie związał ze służbą w Wojsku Polskim. Będąc w Polowych Drużynach Sokolich, ukończył szkołę podoficerską, a następnie w ramach Związku Strzeleckiego kurs oficerski, uzyskując stopień plutonowego. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionu Wschodniego, a po jego rozwiązaniu służył pod dowództwem Michała Roli- Żymierskiego w 3 Pułku Piechoty Legionów.

11 maja 1918 r. po bitwie pod Kaniowem trafił do niewoli niemieckiej. W rejonie Białej Cerkwi zbiegł z transportu kolejowego. Z rozkazu pułkownika Józefa Hallera, pod pseudonimem Zygmunt Mariański, rozpoczął działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej polegającą na agitacji i werbunku Polaków dezerterujących z armii austriackiej na terenie Ukrainy.

U schyłku I wojny został aresztowany we Lwowie przez kontrwywiad austriacki i osadzony w lwowskich Brygidkach pod zarzutem zdrady głównej. Podczas rozbrajania miasta został 1 listopada 1918 r. uwolniony z więzienia przez oddziały polskie i wziął udział w obronie Lwowa. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został podniesiony do rangi kapitana.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. był dowódcą pułku marszowego. Po wojnie służył na kresach wschodnich: w Przemyślu, we Lwowie i Stanisławowie. Z czasem przeniesiony do Warszawy jako dowódca 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej. W stolicy działał w Towarzystwie Emigracyjnym, Lidze Morskiej i Kolonialnej, zorganizował i prowadził hufiec harcerski na Pradze.

Przeniesiony do Sanoka działał jako prezes oddziału Związku Legionistów Polskich i Komitetu Porozumiewawczego Polskich Organizacji Społecznych. Z ich listy został wybrany posłem na Sejm RP V kadencji. W parlamencie był członkiem Komisji Spraw Zagranicznych i Komisji Wojskowej. W okresie trwającej okupacji niemieckiej działał w Armii Krajowej, wspierając przerzut oficerów wojskowych na Węgry. W 1943 r. został aresztowany przez gestapo. Z powodu niezgłoszenia stopnia oficerskiego został najpierw skazany na karę śmierci, a następnie w wyniku aktu łaski wydanego przez führera bezterminowo osadzony w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Odzyskał wolność wraz z nadejściem frontu wschodniego i wyzwoleniu obozu przez Sowietów.

Wskutek ran odniesionych podczas bombardowania kolumny marszowej w kampanii wrześniowej został ranny, a nieprawidłowe leczenie doprowadziło do skrócenia jego nogi. Po wojnie z powodu ciężkiego inwalidztwa przeszedł w stan spoczynku. Zamieszkał we Wrocławiu, gdzie zmarł.Był poważany, lubiany i popularny wśród żołnierzy, czego przejawem był skomponowany przez kapelmistrza Karola Runda utwór muzyczny „Pułkownik Cšadek”.

 

Leave a Reply