Wanda Gertz


Ps. Lena, Kazik.
Urodziła się 13 kwietnia 1896 r. w Warszawie.
Zmarła 10 listopada 1958 r. w Londynie.
Major Wojska Polskiego, żołnierz I Brygady Legionów, uczestniczka powstania warszawskiego.

Urodziła się w rodzinie pochodzenia niemieckiego. Jej ojciec, Jan Gertz, walczył w powstaniu styczniowym. W chwili wybuchu I wojny światowej Wanda Gertz była harcerką, ale podczas gdy jej koleżanki roznosiły żywność, bandaże dla ochotników i odezwy wzywające do walki, ona zapragnęła wyruszyć na wojnę. Ścięła więc włosy, zdobyła chłopięce ubranie oraz dokumenty na nazwisko Kazimierz Żuchowicz i stawiła się jako ochotnik do służby w I Brygadzie Legionów Polskich. Gdy rekruci stanęli przed komisją lekarską, wyszło na jaw, kim jest „Kazik Żuchowicz”. Wandzie udało się jednak uprosić komisję, by nie odsyłano jej do domu. Trafiła na front. Początkowo pełniła funkcje pomocnicze, ale na własną prośbę przeszłą przeszkolenie z obsługi armat i nauczyła się jeździć konno. Polki brały udział w konspiracji niepodległościowej, lecz ich obecność na froncie była dla wielu szokująca. Zresztą nie wszyscy w Legionach wiedzieli, że pośród nich jest kobieta. Po służbie w Legionach Gertz trafiła do Ochotniczej Legii Kobiet, gdzie bardzo wiele wymagała od podkomendnych i traktowała je surowo, wprowadzając wojskową dyscyplinę.

Wanda Gertz cieszyła się zaufaniem marszałka Józefa Piłsudskiego, który przyznał jej z dniem 1 kwietnia 1920 r. „prawo poborów i funkcję podporucznika piechoty”.

W czasie okupacji dowodziła tzw. Dyskiem – komórką przy Komendzie Głównej AK zajmującą się dywersją i sabotażem. Członkinie Dysku zostawiały w pracujących dla okupanta kinach materiały żrące i substancje o brzydkim zapachu, a do zbiorników paliwa w samochodach okupanta wsypywały niszczące chemikalia. Z czasem nauczyły się wysadzać mosty, tory kolejowe, zrywać kable telefoniczne niemieckiej łączności, uczestniczyły w rozpoznaniu jednostek nieprzyjaciela.

W czasie powstania wraz ze swoim oddziałem Gertz walczyła w ramach Zgrupowania AK „Radosław” na Woli, Starówce i w Śródmieściu. Po upadku powstania była jeńcem w obozach. Po zakończeniu wojny nie wróciła do Polski, obawiając się aresztowania przez UB. Zmarła w 1958 r. w Londynie. Dwa lata później jej prochy spoczęły na warszawskich Powązkach w kwaterze batalionu AK „Parasol”.

 

https://histmag.org/grafika/mag006/wanda1.jpg

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Wanda_gertz.jpg

 

Leave a Reply