Józef Wrycza


Ps. Rawycz, Delta, Śmiały.

Urodził się 4 lutego 1884 r. w Zblewie.

Zmarł 4 grudnia 1961 r. w Tucholi.

Proboszcz Wojska Polskiego, zwany księdzem generałem, legendarny działacz niepodległościowy na Pomorzu w latach 1917–20, przywódca organizacji konspiracyjnych podczas okupacji niemieckiej.

Pochodził ze starego kaszubskiego rodu Wryczów herbu własnego. Od najwcześniejszych lat angażował się w działalność niepodległościową, za co m.in. musiał opuścić gimnazjum w Chełmnie – był wówczas związany z organizacją pomorskich filomatów.

Po zdaniu matury w Wejherowie ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie i w lutym 1908 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Jako kapłan popularyzował regionalizm kaszubski i tradycje więzi z Polską, pisząc o tym na łamach młodokaszubskiego pisma „Gryf”. Angażował się w działalność bibliotekarską, organizując na Kaszubach ponad czterdzieści ludowych wypożyczalni książek.

W 1917 r. założył tajne Towarzystwo Młodzieży Polskiej, którego zadaniem było propagowanie czynu narodowego zmierzającego do odbudowy państwa polskiego. Był zwolennikiem prowadzenia walki zbrojnej o wyzwolenie Pomorza, natomiast sceptycznie podchodził do koncepcji dyplomatycznego uregulowania tej kwestii. W związku z tym zaangażował się w tworzenie i rozbudowywanie struktur Organizacji Wojskowej Pomorza w Chełmży. W styczniu 1919 r. opanowała ona nawet miasto, ale została rozbita przez niemiecki oddział. Zaraz potem ksiądz Wrycza został aresztowany przez Niemców, oskarżony o zdradę stanu i skazany na śmierć. Zwolniono go dzięki interwencji prezesa Rady Ludowej w Toruniu.

Opuściwszy więzienie, Wrycza wyjechał do objętej powstaniem Wielkopolski, otrzymując przydział do wojska jako kapelan w Inowrocławiu. Od grudnia pełnił jednocześnie funkcję proboszcza 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty.

10 lutego brał udział w uroczystych zaślubinach Polski z Bałtykiem w Pucku. Wygłosił wówczas kazanie podczas mszy polowej, a po kazaniu zaintonował pieśń „Boże, coś Polskę”.

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, walcząc w obronie przedmieścia warszawskiego. Po zakończeniu działań wojennych został kapelanem wojskowym we Włodzimierzu Wołyńskim, a następnie proboszczem i zastępcą szefa Duszpasterstwa Dowództwa Okręgu Korpusu w Lublinie i Brześciu nad Bugiem.

W lutym 1924 r. na własną prośbę został przeniesiony do rezerwy, obejmując parafię w Wielu. Przeciwstawiał się rządom sanacji, doprowadzając m.in. do strajku szkolnego w Wielu na znak sprzeciwu wobec nauczania dzieci Marsza Pierwszej Brygady. Został za to skazany na kilka tygodni aresztu, a na rozprawie sądowej prokurator wnioskował o poddanie Wrycza badaniom psychiatrycznym, nie rozumiejąc, jak można walczyć z Józefem Piłsudskim.

W czasie II wojny światowej Niemcy poszukiwali go jako legendarnego przedstawiciela polskiego ruchu niepodległościowego i antyniemieckiego. We wrześniu 1939 r. został podstępnie aresztowany w Czersku, jednak udało mu się zbiec i do końca okupacji ukrywał się w różnych miejscach, udzielając poparcia i utrzymując kontakty z pomorskimi organizacjami konspiracyjnymi. W celu nadania większego znaczenia ks. Wryczy w 1944 r. rozpowszechniano wieść, jakoby został mianowany przez rząd w Londynie generałem, co nie było prawdą.

Niemcy przez cały czas okupacji intensywnie poszukiwali księdza Wryczy, zwiększając cały czas nagrody za jego głowę, a osobom udzielającym mu pomocy groziła śmierć. Pomimo to ksiądz przetrwał wojnę, powracając do pracy duszpasterskiej i społecznej. Był stale nękany przez Urząd Bezpieczeństwa, gdyż we wszystkich jego posunięciach dopatrywano się wrogiej działalności przeciw władzy ludowej.

Zmarł 4 grudnia 1961 r. i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Tucholi. Jego pogrzeb był uroczystością patriotyczną.

Leave a Reply